Avrupa ve Orta Asya Bakım Emeği Forumu 2026 (Europe and Central Asia Care Forum), kadınların görünmez emeğini ve bakım ekonomisini küresel bir gündem maddesi haline getirmeyi amaçladı. BM Kadın Birimi (UN Women) öncülüğünde İstanbul’da gerçekleşen forum, bölgenin bu alandaki ilk büyük girişimlerinden biri oldu.
Forum kapsamında konuşmacı olan yazar ve feminist aktivist Elif Doğan, 17 yıldır anneliğin kutsallaştırılmasına ve kadına yüklenen görünmez emeğe yönelik eleştirel yazılarıyla tanınıyor. Doğan, bu kapsamlı platformda, annelik kavramının toplumsal beklentilerle nasıl bir mit haline geldiğini ve bunun pratik politikalar açısından yarattığı boşlukları değerlendirdi.
Annelik Kutsallaştırılması Bir Politikacılık İhtiyacı mı?
Doğan, anneliğin toplumsal alanda “kutsal” ve “kurucu değer” olarak tanımlanmasına dikkat çekerek, bu söylemin pratikteki karşılığının yetersiz kaldığını belirtti. Ona göre asıl sorun, kutsallaştırılan bir mertebenin ardında kalan politik boşluktur. Bir statüye ne kadar önem atfediliyorsa, o statüyü destekleyecek somut ve sistemik politikaların üretilmesi gerektiği vurgulandı.
Bu bağlamda Doğan, okulda günde bir öğün yemek verilmesi gibi uygulamaları, ebeveynlerin hayatındaki kritik bileşenleri devletin üstlenmesi gereken sorumluluklar olarak gösterdi. Fransa örneğini ele alan aktivist, devletin hem yükü hem de sorumluluğu almasının önemine dikkat çekerek, Türkiye’de bu konuda mücadele edilmesi gerektiğini ifade etti.
Bakım Yükünün Dağıtılması ve Yerel Yönetimler
Doğan, politika yapıcıların ‘annelik miti’ne tutunmayı bırakarak kadınların gerçek ihtiyaçlarını dinlemesi gerektiğinin altını çizdi. Bu ihtiyaçların tek bir paydaşa yüklenmemesi gerektiğini belirten Doğan, yerel yönetimlerin bu alandaki etkin rolünü örneklerle destekledi. İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin uyguladığı Anne Kart gibi uygulamaların, bakım emeğini görünür kılmada ve toplumsal desteği artırmada olumlu adımlar olduğunu değerlendirdi.
Cinsiyet Rolleri Üzerine Eleştirel Bakış Açısı
Konuşmasında en çarpıcı noktalardan biri de, geleneksel cinsiyet rollerinin sorgulanması oldu. Doğan, “Kadınları güçlendirmeye ya da kadınların güçlenmeye ihtiyacı yok” diyerek, bu söylemi yeniden çerçeveledi. Ona göre asıl ihtiyaç, erkeklerin ataerkil pazarlıklardan arınarak ev içi sorumluluklara dahil olmasıdır.
Hükümetin annelik iznini uzatırken babalık izninde yaptığı dengesiz uygulamaları eleştiren Doğan, bu durumun bakım yükünün tek bir cinsiyete ait olduğu algısını pekiştirdiğini savundu. Erkeklerin de kendi bakım süreçlerine dahil olmasının hem toplumsal hem de bireysel faydalar sağlayacağını öne sürdü. Bu dönüşümün, erkeklerin sahip oldukları ‘sahte avantajlardan’ vazgeçip, çevreleriyle daha bağlantılı olmayı göze almalarıyla mümkün olabileceğini belirtti.
Feminizm ve Değişimin Dili
Doğan, feminist hareketin yanlış anlaşılmasına da değindi. Yıllarca kendisini “feminist” olarak tanımlamadığını itiraf eden aktivist, feminizmin tek bir yolu olmadığını; temel tanımının ise kadınların daha aşağı bir cins olmadığına inanmak ve tüm cinsiyetleri eşit görmek olduğunu vurguladı. Bu bakış açısıyla, feminist ideolojinin erkeklerin de iyiliğine hizmet edebileceği fikrini ortaya attı.
Değişimin zaman alacağını kabul eden Doğan, ancak bu değişimin dil ve tanımlarla başladığını ifade etti. Bakımın ne olduğunun yeniden tanımlanması gerektiğini belirterek, “Söyleye söyleye, yaza yaza bir şeyleri değiştireceğiz,” diyerek temkinli ama kararlı bir iyimserlik sergiledi.
Bu forum, bakım emeğini sadece kişisel bir sorumluluk olmaktan çıkarıp, küresel düzeyde ele alınması gereken ekonomik ve politik bir yatırım alanı olarak konumlandırması açısından önemli bir kilometre taşı teşkil etti. Katılımcılar arasında hükümet temsilcileri, BM kuruluşları, feminist ekonomistler ve sivil toplum aktörlerinin yer alması, konunun çok paydaşlı bir çözüm gerektirdiğini gösterdi.
Bu içerik, İnternet üzerinden toplanan bilgilerden yola çıkılarak yeniden yorumlanmıştır. İçeriğin ve görsellerin üretiminde Yapay Zeka sistemleri kullanıldığından dolayı doğruluğunu teyit için mutlaka kendi araştırmanızı yapınız.
Anahtar Kelimeler: Bakım ekonomisi, annelik miti, UN Women, feminist aktivizm, sosyal politika
