Avrupa’da İlaç Erişimi Krizi: Ülkeler Arası Büyük Farklılıklar
Yeni ilaçların ve yenilikçi tedavilerin sürekli piyasaya sürülmesi beklenirken, Avrupa genelinde sağlık sistemleri nezdinde bir erişim krizi yaşandığı belirtiliyor. Avrupa İlaç Endüstrileri ve Birlikleri Federasyonu (EFPIA) tarafından hazırlanan yeni bir rapor, Avrupa Birliği ülkeleri içinde ilaçların kullanıma sunulma süreçlerini ve bu süreçlerdeki eşitsizlikleri mercek altına aldı.
Edinilen bilgilere göre, Avrupa’da ilaçlara erişim giderek zorlaşmakta. Kamu geri ödeme sistemleri tarafından tamamen karşılanabilen ilaçların oranı dikkat çekici bir düşüş gösterdi. 2019 yılında bu oranın yüzde 42 seviyesinde olduğu tespit edilirken, aynı oran 2025 yılı için yalnızca yüzde 28’e geriledi.
Bu veriler ışığında, hastaların hangi ülkelerde ne kadar süre beklemek zorunda kaldığı konusunda çarpıcı farklılıklar gözlemleniyor. Rapora göre, bazı Avrupa ülkelerindeki hastalara aynı ilaca erişim sağlamak için diğer ülkelere kıyasla yaklaşık yedi kat daha uzun süre bekleme süresi yaşanabiliyor; bu bekleme aralığı en az 5 aydan başlayıp 37 aya kadar çıkabiliyor.
Bekleme Süreleri ve Coğrafi Eşitsizlikler
EFPIA’nın analizlerine göre, belirli bir ilacın ruhsat alması ile Avrupa ülkelerinde piyasada kullanıma sunulması arasındaki ortalama süre 532 gün olarak belirlendi. Ancak bu sürenin ülke bazında büyük farklılıklar gösterdiği vurgulanıyor.
Örneğin, Almanya’da hastalar, ilaçların ruhsatlandırılmasından yalnızca 56 gün sonra piyasada bu tedavilere ulaşabilirken; Romanya gibi bazı ülkelerde aynı süre 1.201 güne kadar çıkabiliyor. Bu durum, coğrafi konuma bağlı olarak sağlık hizmetlerine erişimde ciddi bir ayrışma olduğunu gösteriyor.
Raporda belirtilen bilgilere göre, genel eğilim Kuzey ve Batı Avrupa’daki hastaların yeni tedavilere ruhsat verilmesinden 100 ila 500 gün arasında bir süre sonra ulaşabildiği; buna karşın Güney ve Doğu Avrupa’daki hastaların ise bu süreyi 500 ile 900 gün aralığında beklemek zorunda kaldığı ifade ediliyor. Bu durum, bölgesel sağlık politikaları açısından önemli soruları gündeme getiriyor.
Ürün Çeşitliliği ve Küresel Karşılaştırma
Erişimdeki engeller sadece bekleme süreleriyle sınırlı değil; piyasada bulunan ürün sayısı da ülkeler arasında büyük farklılıklar gösteriyor. Özellikle nadir hastalıklar için geliştirilen yetim ilaçlar söz konusu olduğunda, tüm Avrupa ülkelerinde aynı tedavi seçeneklerinin sunulmadığı görülüyor.
EFPIA’nın 2021-2024 yılları arasındaki verileri incelemesi, bu ürün çeşitliliğindeki uçurumu netleştiriyor. Bu dönemde Avrupa İlaç Ajansı tarafından onaylanan 168 yenilikçi ilaç izlenmiş; Almanya bu ilaçların 156’sını piyasaya sunarken, Malta gibi bir ülkede yalnızca 22 ilacın bulunabildiği tespit edilmiş. Avusturya (143), İtalya (133) ve İspanya (116) en yüksek ürün sayısına sahip ülkeler arasında yer alırken; Letonya (25), Romanya (28) ve Macaristan (35) ise listenin diğer ucunda kalmış durumda.
Dahası, EFPIA raporu Avrupa’nın ruhsatlandırma süreçlerinin, özellikle Amerika Birleşik Devletleri gibi bazı uluslararası düzenleyici süreçlere göre daha yavaş işlediği uyarısında bulunuyor. IQVIA verilerini kullanan analizler, küresel sağlık verileri açısından da bir gerilik olduğunu işaret ediyor.
2016-2025 yılları arasında ABD FDA tarafından onaylanan 526 ilacın yalnızca yüzde 37’si (193 tanesi) için Avrupa İlaç Ajansı’ndan henüz onay çıkmadığı belirtiliyor. Bu durum, ilaçların küçük bir bölümünün tüm bölgelerde aynı anda onaylandığını gösteriyor. EFPIA, bu veriler ışığında, Avrupa Komisyonu’nun süreçleri sadeleştirme önerilerine rağmen, bölgenin ruhsat onay hızında geri kaldığını ve yakın gelecekte bu farkın kapanmasının pek olası olmadığını kaydederek endişelerini dile getirdi.
Anahtar Kelimeler: İlaç erişimi, Avrupa sağlık politikaları, EFPIA raporu, ilaç bekleme süresi
