Küresel Obezite Eğilimleri Ülkelere Göre Farklılaşıyor
Dünya çapında sağlık uzmanları ve araştırmacılar, son yıllarda artan obezite oranlarının küresel bir salgın olduğu fikrine meydan okuyan yeni bir çalışmaya imza attı. Nature dergisinde yayımlanan bu kapsamlı araştırma, 1980’den 2024 yılına kadar 200’den fazla ülke ve bölgede toplanan verileri analiz etti. Elde edilen bilgilere göre, obezite artış eğilimi tek tip değil; ülkelerin gelir düzeyleri, coğrafyaları ve yaş gruplarına göre büyük farklılıklar gösteriyor.
Yaklaşık 2 bin bilim insanından oluşan NCD Risk Faktörü İşbirliği tarafından yürütülen bu çalışma, beş yaş ve üzeri bireylerde boy ve kilo ölçümleri içeren 4 binden fazla nüfus temelli çalışmadan elde edilen verileri kullandı. Araştırmacılar, obezite tanımının Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ-WHO) Vücut Kitle Endeksi (VKİ) temelli çerçevesini koruduğunu belirtiyor; yetişkinler için VKİ 30 ve üzeri durumlar obezite olarak sınıflandırılıyor.
Yüksek Gelirli Ülkelerde Duraklama Eğilimi
Çalışmanın bulgularına göre, Batı Avrupa, Kuzey Amerika ve Avustralya gibi yüksek gelirli ülkelerdeki çocukluk çağı obezitesindeki artış eğilimi 1990’larda yavaşlamaya başlamış, 2000’lerin ortalarına gelindiğinde ise büyük ölçüde duraklama göstermiş. Hatta bazı bölgelerde oranların kademeli olarak düşmeye başladığı gözlemlendi.
Örneğin, Danimarka bu yavaşlamayı en erken yaşayan ülkeler arasında yer alırken; Fransa, İtalya ve Portekiz gibi Avrupa ülkelerinde çocukluk çağı obezitesinde küçük ancak anlamlı bir gerileme eğilimi kaydedildi. Bu durum, ulusal düzeyde ilk kez böyle bir düşüşün yaşanması anlamına geliyor.
Yetişkinler için de benzer bir yavaşlama trendi, çocuklara kıyasla yaklaşık 10 yıl sonra gözlemlendi. Genel olarak Batı Avrupa’da yetişkin obezite yaygınlığı 2024 yılında genellikle yüzde 25’in altında kalırken; İngiltere, Kanada ve Amerika Birleşik Devletleri gibi İngilizce konuşulan yüksek gelirli ülkelerde bu oranlar yüzde 25 ile yüzde 43 arasında değişerek dikkat çekici bir tezat oluşturuyor.
Gelişmekte Olan Dünyada Alarm Veren Artış
Ancak, araştırma küresel farklılıkların boyutunu ortaya koyarak, gelişmekte olan dünyanın büyük bölümünde durumun çok daha endişe verici olduğunu belirtiyor. Sahra-altı Afrika, Güney ve Güneydoğu Asya, Latin Amerika ve Pasifik Ada ülkeleri gibi düşük ve orta gelirli bölgelerde obezite tırmanmaya devam ediyor; hatta birçok yerde artış hızı hızlanıyor.
2024 yılı verilerine göre, obezite yaygınlığı kızlarda 36 ülkede, erkeklerde ise 35 ülkede yılda yüzde yarım puandan fazla bir hızla yükseliyor. Bu artışın en yüksek olduğu yerler arasında Tonga ve Samoa gibi Pasifik Adaları öne çıkıyor; bu adaların yetişkin nüfusunun yüzde 65’inden fazlası obez olarak tespit edildi.
Daha da endişe verici bir tablo ise, daha önce obezitenin nadir görüldüğü Etiyopya, Ruanda ve Bangladeş gibi ülkelerde bile oranların artık yükselişte olması. Bu durum, küresel sağlık sistemleri üzerinde uzun vadede kalıcı bir baskı yaratma riski taşıyor.
Politika Gerekliliği: Hedefe Yönelik Müdahaleler
Araştırmacılar, bu farklı eğilimlerin tek bir nedeni olmadığını; aksine obezite artışının ultra işlenmiş gıdalara erişim kolaylığı, fiziksel aktivitedeki azalma, gelir düzeyleri ve sağlık sistemlerinin tepkisi gibi birçok faktörün karmaşık bir kombinasyonuyla şekillendiğini belirtiyor. Bu bağlamda kamu politikalarının kritik bir rol oynadığı görülüyor.
Çalışmada özellikle şeker vergileri gibi uygulamaların, nüfus düzeyinde obezite oranları üzerinde ölçülebilir etkiler yaratan az sayıdaki müdahaleden biri olduğu vurgulanıyor. Ancak araştırmacılar, obeziteyle mücadele politikalarının tek tip olmaması gerektiğini; her ülkenin kendine özgü koşullarına göre uyarlanması gerektiğini altını çiziyor.
Uzmanlar, düşük gelirli ve eğitim düzeyi düşük bireylere yönelik, sağlıklı beslenmeyi ve aktif yaşam tarzını destekleyen nüanslı sağlık politikaları ve programlarına erişimin sağlanmasının hayati önem taşıdığını ifade ediyor. Ayrıca çalışma, kilo kaybına yönelik ilaçların gelecekte önemli bir araç olabileceğini kabul etmekle birlikte, mevcut maliyet farklılıklarının bu tedavilerin yaygın kullanımının önünde büyük bir eşitsizlik engeli oluşturduğuna dikkat çekiyor.
Sonuç olarak araştırma, küresel obeziteyle mücadelede sadece tıbbi yaklaşımların değil; aynı zamanda adil ve hedefe yönelik sosyal ve ekonomik politikaların acilen devreye alınması gerektiğini güçlü bir şekilde ortaya koyuyor.
Bu içerik, İnternet üzerinden toplanan bilgilerden yola çıkılarak yeniden yorumlanmıştır. İçeriğin ve görsellerin üretiminde Yapay Zeka sistemleri kullanıldığından dolayı doğruluğunu teyit için mutlaka kendi araştırmanızı yapınız.
Anahtar Kelimeler: Obezite, Küresel Sağlık Trendleri, Düşük Gelir Ülkeleri, Nature Dergisi, Beslenme Politikaları
